[Adlenus]

Почему так актуально преобразование Ахалцхи в административно-политический центр Джавахка


Ваэ Саркисян
07/05/09 г.

В 1993-95гг. в Грузии проходил процесс территориального деления. В этот период Грузия была поделена на 11 краев (губерний): Абхазию, Аджарию, Гурию, Имеретию, Кахетию, Мцхета-Мтианети, Раджа-Лечхуми и Квемо (Нижнюю) Сванетию, Самегрело – Джемо (Верхнюю) Сванетию, Самцхе-Джавахети, Квемо (Верхнюю) Картли, Шида (Нижнюю) Картли. И поскольку в принятой 24 августа 1995г. Конституции Глава о государственном устройстве (следовательно, и об административно-территориальном делении страны) не заполнена, то эти губернские деления так и не получили юридического оформления. Причина была понятной – Грузия все еще не урегулировала свои отношения с фактически отделившейся Абхазией, а также с Аджарией и Южной Осетией.

Если в настоящее время Грузия хотя бы формально предоставила Аджарии некоторую автономию, а Абхазии хотя бы щедро пообещала этот «компромисс» со своей стороны, то с Южной Осетией дело обстоит иначе. Ее судьба (пока на бумаге) определена Грузией следующим образом: еще на почве процесса административно-территориального деления страны в 1993-1995 гг. бывшая Юго-Осетинская автономная область была раздроблена, большая часть ее вместе с несколькими южными грузинскими районами - Хашури, Карели, Гори и Каспи - была включена в новую губернию Шида Картли, а восточные части автономной области были включены в другую губернию – Мцхета-Мтианети. Подобная участь ждала Южную Осетию в случае подчинения Грузии, тогда это решение на бумаге стало бы реальностью.

продолжение тут -


http://mitq.org/?l=rus&id=13&news=2122

[ХачПет]

НЕКОТОРЫЕ ЗАМЕТКИ ОЧЕВИДЦЕВ АРМЯНО-ГРУЗИНСКИХ СТОЛКНОВЕНИЙ В АХАЛЦХА
(апрель 1990 год).

Цитата

Здравствуйте! В 1990 году 24 апреля группа армянских лидеров (4-5)человек предотвратило сталкновение и кровополитие между армянами и грузинами в Ахалцихе. Огромная просьба кто знает их Ф.И.О., где они их дальнейшая судьба, просьба сообщите. Мы готовим историческую книгу о замечательных людях Ахалцихского района.

Заранее благодарим - Студенты.

http://www.narod.ru/...wner=80675&c=51

Цитата

Уважаемые студенты !
В апреле 1990 года я был в Ахалцихе. Группа молодых ребят армянской национальности объявили голодовку в адрес Райисполкома (тогда еще был такой орган),и они требовали чтобы церьковь "Сурб Ншан" который в то время был переделан в музей "Дружбы народов" был бы передан армянам и стал бы снова действующим для прихожан.И 24 апреля 1990 года армяне мирным походом пришли к церкви,открыли двери,вынесли музейные экспонаты и повесили колокол. Оставалось только освещение священиком. Одноко грузинская часть населения приняла это враждебно, были перекрыты дороги связывающие Ахалцихе с Арменией, а также была заблокирована почта.  По всем городам Грузии специально быстро распустили слухи, что армяне в Ахалцихе объявили войну, взорвали грузинскую школу, что есть большие жертвы среди грузин. В Ахалцихе начали стягиваться вооруженные силы. Примерно у церкви "Сурб Ншан" армян было до 1 -1,5 тыс. человек и все без оружия однако у городской гостиницы грузин собралось 5 - 6 тыс. человек и более 90% были хорошо вооружены. Стоило кому-нибудь просто произвести хлопок, и были бы необратимые последствия, пролилось бы много невинной крови. Тогда к армянскому народу обратились два лидера -Хачика; Хачик "верипланский" предлагал никаких переговоров и стоять на смерь, Хачик "прунк" предложил переговоры и народ его поддержал. Тогда он открытым голосованием предложил 4-5 кандидатур из про- грессивных молодых армян (к сожалению фамилии их не помню) и они пошли на переговоры с грузинами в последствие чего были остановлены агресивно настроенные грузины.

С уважением - Ваган Мелконян.

http://www.narod.ru/...wner=80675&c=50
http://www.narod.ru/...wner=80675&c=49

Цитата

Привет всем Ахалцихским!
Уважаемые Студенты, Реалист и доброжелатель.
Во первых хочу вас просить не ругаться. Во вторых двух словах расскажу правду о событиях 24 апреля 1990 г. За несколько дней Священник Рубен был у председателя Райисполкома Отари Джинчвеладзе, за разрешением открыть церковь. На что был получен положительный ответ. Так же был получен добро от первого секретаря райкома партии. Но тогда не многие понимали политическую ситуацию. Дело в том, что выше перечисленные должностные лица уже не имели реальной власти и их слова и обещания не имели цену. Реально же вопросы решали неформалы, кстате среди них настоящих грузин не было. Ну если Артур Дилбаров (армянин), Резо Кхурмашвили(осетин)и многие другие -грузины, тогда я китайский император. Беда в том, что настоящие - нормальные грузины также притеснялись со стороны лжегрузинов как и нормальные армяне. Всех образованных людей называли гнилой интелигенцией, что грузин, что армян. В ходу же были уголовники, причем как правило наркоманы.
24 апреля народ собрался в школе для проведения митинга в памяти геноцида. Наши "патриоты" требовали пойти в церковь. Большая же часть людей были против, т.к. понимали, что может быть провокация и такой святой для армян день омрачить нельзя. Решили пойти на кладбише. Однако по дороге "потриоты" призвали своих сторонников пойти в церковь а несогласных называли предателями, по этому получилось так, что мы все оказались на терриории церкви. По этому прошу Вас молодых не подобиться лжепотриотам что грузин, что армян и не ругаться. Уважайте друг друга, по большому мы оба народа всегда жили в месте делили радость и трудности.
Пока все. Если будут вопросы отвечу.

Искренне Ваш - Григорий Мелконян.

http://www.narod.ru/...wner=80675&c=46

Цитата

Я помню в 1990 году одного из этих ребят звали Хачик "Прунк" и с ним были еще кто-то когда они в тяжелых условиях добились перемирия. Хачик по-моему живет в Ростове на Дону и к сожалению нет других данных.

Арам.

http://www.narod.ru/...wner=80675&c=50

Цитата

Дорогие студенты !
Хочу сообщить, что до того как народ пошел крестным ходом к церкви, был проведен стихийный референдум в армянской школе, где люди подписывались за или против того чтобы 24 апреля убрать из Сурп Нэшана музейные экспонаты и освятить в действующую церковь. Было собрано более двух тысяч подписей в поддержку идеи открыть церковь и чтобы она стала действующей.

Сирануш Овсепян.

http://www.narod.ru/...wner=80675&c=49

Цитата

В 1990 г. Нуникян. Е. А. работала директором музыкальной школы при Доме Офицеров г. Ахалцихе.  Нуникян Елизавета Александровна сыграла значительную роль в преддотврашении кровопралития. Живет в г. Ростов-на-Дону, тел.(8632)913023.

Сергей.

http://www.narod.ru/...wner=80675&c=51

[samayanejnaya]

Дорогие студенты,
Моя бабушка, всю жизнь живя в Ахалцихе, занималась историей своего родного края. После ее кончины остались папки <по Ахалциху> (документы, обычаи, известные люди итд..) Если вы действительно заинтересованы, с удовольствием передам вам архив бабушки.

[ХачПет]

samayanejnaya, 10 May 2009 - 16:19, написал:

Дорогие студенты,
Моя бабушка, всю жизнь живя в Ахалцихе, занималась историей своего родного края. После ее кончины остались папки <по Ахалциху> (документы, обычаи, известные люди итд..) Если вы действительно заинтересованы, с удовольствием передам вам архив бабушки.

Очень заинтересованы.
Сообщите пожалуйста где и как можно будет получить эту "папку".
Спасибо. :shljapa:

[ХачПет]

Уважаемая администрация Форума!
Два года назад мной была открыта тема "Ахалцихе" в разделе "Диаспора".
Она там пропала, но я её случайно нашёл - http://forum.openarm...

[ХачПет]

samayanejnaya, 10 May 2009 - 16:19, написал:

Дорогие студенты,
Моя бабушка, всю жизнь живя в Ахалцихе, занималась историей своего родного края. После ее кончины остались папки <по Ахалциху> (документы, обычаи, известные люди итд..) Если вы действительно заинтересованы, с удовольствием передам вам архив бабушки.

Книгу про Ахалцха пишет экс директор ахалцихской армянской средней школы - Любовь Варосовна Матевосян. Наши люди поговорили по телефону с Любовь Варосовной, рассказали о Вас и Вашей бабушке и она сообщила, что она предположительно догадывается кто Ваша бабушка. Если она не ошибается , то Вашу бабушку звать Хачатрян А...... Если это так, то Любовь Варосовна найдёт способ как с Вами связаться и забрать собранный бабушкин материал ("архив"). Ещё раз Вам спасибо. С уважением - ХачПет.

[ХачПет]

Ниже привожу переписку нашего джавахкца на одном из армянских форумов.

Махлуто 10.5.2009 написал:

...... я помню видео-бар Весь цвет Ахалциха там собирался,спасибо вам я там в 1 раз понял что я Армянин и что я должэн гордица этим
Честно я вроде-бы думал что я я Ханларский (Елендорф) А окозалось что я Геташенский как и Манвелян Виктор Драстоматович.

Спасибо Махлуто джан за тёплые слова. Действительно Ахалцха (это райцентр в Самцхе, т.е. Нижний Джавахк) был армянским, тёплым, гостеприимным и красивым городишком. До 90-ых тут жили много армян и весь "движняк" делали армяне, а грузины в основном занимали должности (милиция, КГБ, райисполком, райком ну и т.д.) и жили за счёт этого. В городе и в районе армянская молодёжь гуляла по полной "катушке" и как вечером темнело, грузин вообще не видно было. Как уже неоднократно везде писалось, в начале 90-ых армяне района решили мирным путём вернуть армянскую церковь "Сурб Ншан", но к сожалению этого нам не удалось сделать. Нас не поддержала ни Армения и вообще никто, т.е. армяне Ахалцха остались один на один со сложивщейся тогда ситуацией. Официальная Армения отвернулась и даже грозилась, мол "вор чек мер масин мтацум, уремэн мик спаси мезаниц окнуцюн". Это сразу почувствали грузинские шовинисты, неформалы и уголовники. Под видом патриотов начались стекаться в Ахалцха из других районов Грузии всякого рода "набичвары" и начались наглые кражи, погромы, грабежи, физические похищения людей и вплоть даже убийство армян. Поджигались частные кооперативы, без причин увольнялись с государственных должностей армяне и даже возбуждались липовые уголовные дела с целью вымогательства и устрашения армян. Из-за сложивщейся ситуации армяне массово стали за бесценок продавать своё имущество и уезжать из Грузии. Некоторые армяне даже просто бросили свои дома и уехали как говорится "с концами". В настоящее время в Ахалцха и районе много приезжих. Город практически не узнаваем. Это в основном грузины (аджарцы) из близлежащих деревней соседнего адыгенского района (родины Мерабишвили Вано). Они всё скупили и скупают. Им негласно выделяются льготные кредиты для покупки недвижимости у армян, а также кредиты для создания своего бизнеса. Кроме них в районе уже есть турки-месхетинцы и турки из Турции, правда их пока мало, но они есть. Есть турки которые в Ахалцха купили помещения, открыли свои кафе, небольшие фирмы и т.д. Кроме этого хочу отметить и то, что все те здания и сооружения, которые принадлежали российским (советским) войскам, они сейчас находятся в собственности грузинской армии, т.е. как и раньше Ахалцха военнизированный город, но только уже "напичкан" грузинскими войсками.
Возвращаясь Махлуто джан к персоне покойного Манвеляна Виктора Драстоматовича, скажу тебе следующее; когда он служил - он был очень перспективным военным, но к сожалению случилась беда, он пырнул ножом одного высокопоставленного офицера (по национальности грузина, фамилию которого не хотелось бы здесь называть) и его уволили из Советской Армии. После этого ЧП Виктор Драстоматович решил остаться жить в Ахалцха (он очень любил наш город) и устроился работать в торговле (он заведовал небольшим кафе). Махлуто джан, мы ахалцихские армяне Виктора Драстоматовича считаем своим, нашим ахалцихским, поэтому собственно для нас не имеет значения он Гянджинский или же Геташенский. Пользуясь случаем могу с увереностью сказать, что раз ты Махлуто джан являешься его родственником, значит и тебя я уже считаю нашим ахалцихским (т.е. джавахкским).

[ХачПет]

Արշավ` նվիրված Շուշիի ազատագրմանը.

Մայիսի 10-ին “Զորի Զորյան” երիտասարդական միության Ախալցխայի մասնաճյուղը և Երիտասարդական կենտրոնը համտեղ արշավ էին կազմակերպել նվիրված Շուշիի ազատագրման 17-րդ տարեդարձին:

Արշավի ժամանակ “Շուշիի ազատագրում և Արցախյան ազատամարտ” թեմաներով երիտասարդների համար դասախոսություններ կարդացին, կազմակերպվեց նաև երգի ուսուցում, երիտասարդներին տրվեց ազատ ժամանակ խաղեր խաղալու համար:

Առաջին անգամ արշավին մասնակցող միության նորակիր անդամներից մեկի `Աբիսողոմյան Մանիայի խոսքերով, “Զորի Զորյան” երիտասարդական միությունը և Ախալցխայի երիտասարդական կենտրոնը քաղաքում այն եզակի կազմակերպություներից են, որտեղ երիտասարդները կարող են ծանոթանալ թե’ հայոց պատմությանն ու մշակույթին և թե’ հետաքրքիր ու օգտակար ժամանցի միջոցով ավելի կազմակերպված ու պատրաստված մուտք գործել հասուն կյանք:

[ХачПет]

Արշավ` նվիրված Շուշիի ազատագրմանը.

[ХачПет]

Хронологические результаты по запросу Ахалцихе.


http://www.google.co...um=1&nav_num=10

[ХачПет]

АХАЛЦХА.


http://forum.openarm...

[ХачПет]

Վրացի ուխտավորներն այցելել են Սուրբ Նշան



Հետք»-ին երեկ Ախալցխայից տեղեկացրել են որ վրացի հոգևորականներ են այցելել Ախալցխայի Սուրբ Նշան եկեղեցի: Հիշեցնենք, որ Սուրբ Նշանը Վրաստանի տարածքում «վիճելի» համարվող հայկական եկեղեցիներից մեկն է:

Ախալցխայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու քահանա Տեր Մանուկ Զեյնալյանը «Հետքին» տեղեկացրեց, որ երեկ վրաց ուղղափառ եկեղեցին նշում էր Հովահաննես Մկրտչի գլխատման տոնը, իսկ Սուրբ Նշան եկեղեցին վրացիները վերաանվանել են Հովհաննես Մկրտչի անունով: Տեր հայրը ենթադրում է, որ այդ տոնի շրջանակներում էին վրացի ուխտավորները այցելել Ախալցխայի Սուրբ Նշան եկեղեցի: «Ուղղակի եկել են, նայել են, ներսը ման են եկել, նկարվել ու գնացել: Ես ամեն օր հետևում եմ, օրը երկու-երեք անգամ բարձրանում, նայում եմ, որ ոչ մի բան չարվի»,-նշեց Տեր Մանուկ Քահանա Զեյնալյանը:

Ս. Նշան (Ս. Վարդանանց) եկեղեցին գտնվում է Ախալցխա քաղաքի Մարդա կոչվող թաղամասում, Ս. Նշան բլրի վրա: Սուրբ Նշան եկեղեցու դռները գիշեր-ցերեկ բաց են, այցելություններ շատ են լինում: Երկուշաբթի օրերը Սուրբ Նշանի համար ուխտի օրեր են, և ամեն երկուշաբթի Ախալցխայի հայությունը բարձրանում է Սուրբ նշան եկեղեցի:

«Մենք Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցում չորեքշաբթի օրերը հայտարարել էինք քարոզների օր, հարցուպատասխանի օր, հանդիպում քահանայի հետ: Երեկ որոշվեց, որ երկուշաբթի օրերը դարձնենք քարոզի օրեր և ժողովրդի հետ հանդիպենք արդեն Սուրբ Նշան եկեղեցում»,-տեղեկացրեց Տեր հայրը: Որոշումը դեռևս հաստատ չէ, դեռևս պետք է տեղեկացնեն Վիրահայոց թեմի առաջնորդին և հավանություն ստանան:


Քրիստինե Աղալարյան - hetq.am

Сообщение было изменено ХачПет: 14 Май 2009 - 03:39

[ХачПет]

Дорогие Жители г. Ахалцихе!
Дорогие Соотечественники!
Первая часть реставрации церкви Святого Григор Лусаворича в г. Ахалцихе (Грузия) успешно завершена благодаря помощи ряда активных армян. Сейчас изъявляем желание закончить оставшуюся часть ограды, для чего требуется Ваша материальная поддержка. Ниже указаны сколько материалов для строительства и их стоимостное выражение требуется для улучшения сада, принадлежащего церкви.

Для подробной информации просим позвонить по номеру: +1099595913746
http://axalcxa.do.am/news/
E-mail: axalcxa@bk.ru

Смета.
1.Камни дла ограды 5 машин 5x160лари=800 лари
2.Цемент 100 мешков 12x100=1200 лари
3.Песок 5 машин 5x120 лари = 600 лари
4.Оплата рабочим 1400 лари
----------------------------------------------------------------
ИТОГО: 4000 лари /2.424 $/

С богословением духовный пастырь г. Ахалцихе - Тер Манук Зейналян.

[ХачПет]

ХачПет, 19 May 2009 - 8:18, написал:

Дорогие Жители г. Ахалцихе!
Уважаемые Соотечественники!
Первая часть реставрации церкви Святого Григор Лусаворича в г. Ахалцихе (Грузия) успешно завершена благодаря помощи ряда активных армян. Сейчас изъявляем желание закончить оставшуюся часть  ограды, для чего требуется Ваша материальная поддержка. Ниже  указаны сколько материалов  для строительства и их стоимостное выражение требуется для улучшения сада, принадлежащего церкви.

Для подробной информации просим позвонить по номеру: +1099595913746
http://axalcxa.do.am/news/
E-mail: axalcxa@bk.ru

          Смета.
1.Камни дла ограды 5 машин 5x160лари=800 лари
2.Цемент 100 мешков 12x100=1200 лари
3.Песок 5 машин 5x120 лари = 600 лари
4.Оплата рабочим 1400 лари
----------------------------------------------------------------
ИТОГО: 4000 лари /2.424 $/

С богословением духовный пастырь г. Ахалцихе - Тер Манук Зейналян.

Для окончания ремонта армянской церкви Ахалцха нужна помощь.

Ախալցխայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու վերանորոգումն ավարտելու համար նյութական օժանդակություն է անհրաժեշտ:
«Ախալցխայի վերածնունդ» կայքէջի հաղորդմամբ, Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու վերանորոգման առաջին փուլն ավարտվել է Ախալցխացի մի շարք ակտիվ հայորդիների նյութական աջակցության շնորհիվ:
«Այժմ ցանկություն ունենք վերջացնելու եկեղեցու պարսպի կիսատ մնացած մասը, որի համար օգնությունն ենք խնդրում»,-ասում է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու Տեր Մանուկ Քհն. Զեյնալյանը:
Տեր Մանուկ Քհն. Զեյնալյանի ներկայացրած հաշվարկներով` եկեղեցու բակը բարեկարգելու համար անհրաժեշտ է 4000 լարի (2 424 ամերիկյան դոլար): Այդ գումարով պետք է ձեռբ բերել`

1. Քար` 5 մեքենա 5x160լարի = 800լարի
2. Ցեմենտ` 100 պարկ 12x100=1200լարի
3. Ավազ` 5 մեքենա 5x120լարի=600լարի
4. Վարպետի վարձ` 1400լարի

Սբ.Գրիգոր Լուսավորիչը Ախալցխայում գործող միակ հայկական եկեղեցին է, որը գտնվում էր անմխիթար վիճակում: Այն շուրջ երկու ամիս վերանորոգվում էր և այս տարվա ապրիլի 4-ին վերաօծվեց:


http://bagin.info/de...&PagePosition=1

[ХачПет]

Սբ Զորավարաց մատուռի տոն` Ախալցխայում



Արդեն 3 տարի է`Շուշիի ազատագրման օրը և հայրենական պատերազմի հաղթանակը ախալցխացիները նշում են Սուրբ Զորավարաց մատուռի մոտ:

Ախալցխայի Մարդա թաղամասում գտնվող 1851թ. հայկական մատուռը 2006թ. գարնանը մի խումբ հայորդիների նախաձեռնությամբ, ինչպես նաև ներկայումս Ռուսաստանում բնակվող ախալցխահայերի օգնությամբ վերջապես վերանորոգվեց:

Նույն` 2006թ-ի մայիսի 9-ին Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Տեր Վազգեն
եպիսկոպոս Միրզախանյանի տնօրինությամբ մատուռն օծվեց և անվանվեց` Սուրբ Զորավարաց: Այդ օրվանից Մարդա թաղամասի բնակիչներն ամեն տարի մայիսի 9-ին Սբ Զորավարաց մատուռի մոտ են հավաքվում, մասնակցում ժամերգությանը, ապա մատաղ բաժանում սրբավայր այցելած ժողովրդին: Այս տարին ևս բացառություն չէր: Ինչպես և նախատեսվում էր` Մատուռի կողքը կառուցվեց կտուրով մի գեղեցիկ նստատեղի, որտեղ մարդիք կկարողանան նստել, հանգստանալ և քեֆ-ուրախություն անել:

Ախալցխահայերի համար ավանդույթ դարձած այս օրը կրկին շատերին հավաքեց Սբ Զորավարաց մատուռի մոտ, որտեղ Տեր Մանուկ Քահանա Զեյնալյանը կատարեց ժամերգության արարողություն, որից հետո բոլոր ներկաներին մատուցվեց մատաղ: Մատաղի կազմակերպիչների խոսքերով` պատահական չէ, որ այս սրբատեղին վերաօծվեց հենց մայիսի 9-ին և անվանվեց Սբ Զորավարաց, քանզի այս օրը ազատագրվեց Շուշին և ընդհանուր հաղթանակով ավարտվեց նաև մեծ հայրենական պատերազմը:

[ХачПет]

Уборка территории армянской церкви “Сурб Ншан”
(фоторепортаж из Ахалцха)












http://s58.radikal.r...e3f6e6862b0.jpg

http://s50.radikal.r...5e3c808692c.jpg

http://s41.radikal.r...8776233d369.jpg

http://s61.radikal.r...3c6895ff3ca.jpg

http://s40.radikal.r...26751d171eb.jpg

[ХачПет]

Благодарственное письмо.



Дорогая Лариса Николаевна Щукина! Приветствуем Вас и всех членов Вашей семьи из церкви Сурб Григор Лусаворич города Ахалцха. С большой радостью узнали, что Вы своей скромной помощью желаете помочь наружнему обустройству нашей церкви, за что мы Вам выражаем благодарность и хотим заверить, что будем молиться за Вас и членов Вашей семьи. Желаем, чтобы Господь покровительствовал Вам, чтобы вы жили под покровительством Иисуса Христа. Аминь!

Со смиренным благословлением,
Духовный пастырь Ахалцха
Тер Манук Зейналян.


http://axalcxa.do.am...s/2009-05-22-49

[ХачПет]

Ахалцха: Потребность культурного возрождения приклоненного города.



Ախալցխան համանուն շրջանի կենտրոնն է: Նշանավոր է Լոմսի բերդով (10-րդ դ.), պատմական անցուդարձերով և ճարտարապետական հուշարձաններով, նկարչագեղ լեռների մեջ գրաված դիրքով:

Ըստ ազգային և օտար բանասերների՝ հին ժամանակներում գավառում նախ՝ բնակվել է Ս.Գրոց մեջ հիշատակված Հաբեթի մոսոք թորը, որից էլ սերվել է մեսխք կոչված ժողովուրդը, ապա՝ «երկիրն այս տեղակայված էր Հայոց, Վրաց և Եգերաց երկրների միջև»:

Արևմուտքից երկրամասը հարևանակցում է Աճարային, հյուսիսում՝ Արևմտյան Վրաստանի Գուրիա մարզին, հյուսիս-արևելքում՝ Քարթլիին, հարավում՝ Մեծ Հայքի Գուգարաց նահանգի Ջավախք գավառին:

Այստեղ են խաչվում Աճարայից՝ Բաթումով, Քարթլիից՝ Խաշուրով և Բորժոմով, Շիրակից՝ Ախալքալաքով և Արտահանից՝ Փոցխով գետի հովտով ձգվող հնագույն տարանցիկ ճանապարհները:

Բնաշխարհագրական բաժանումով Ախալցխայի գավառը Հայաստանի մաս է կազմել, երբեմն էլ՝ հարկատու կամ հպատակ է եղել: Համապատասխանում է Հայոց Լեռնոտ նահանգի Ճակք գավառին:

Երկրամասի պատմական աշխարհագրության, վարչական սահմանների և պատկանելության մասին նշվել է. «Ախալցխայի փաշայությունը, Ճորոխ գետով առանձնանալով Կոլխիդայից և Կապադովկիայից, հնում կազմել է Հայաստանի հյուսիսարևմտյան հատվածը» (Лекгобытов В., Ахалцихский пашалык, Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом и финансовом отношениях, Санкт-Петербург, 1836), ինչպես նաև «Ախլցխա կամ Ախալցիխ» գավառ, որ Սամցխէ կոչի «ի Վրաց … սահմանի ի հարաւոյ՝ Օսմանեան գաւառոք Արտահանայ և Չըլտըրայ Կարուց, յարևմտից՝ Եգերացոց երկրաւ և Կուր գետով, ի հիւսիսոյ և յելից՝ լերամբք որ անջրպետեն ընդ Պօռչալու և ընդ Սօմխէթ գաւառս, և Խրամ(Քցիա) գետով…» (Ալիշան Ղ., Տեղագիր Հայոց Մեծաց, Վենետիկ, 1855):

Մ.թ.ա. VI-III դդ. Ախալցխան եղել է Երվանդունիների հայկական պետության կազմում, մ.թ.ա. II-I դդ. Արտաշես Ա-ի օրոք հարևան Աջարիայի հետ կազմել է Մեծ Հայքի Գոդերձական վարչամիավորը:

Վարդան աշխարհագրի աշխատություններում գավառը կոչվում է «Իշխանաց երկիր» և, հիրավի, եղավ ժամանակ, որ Ախալցխան ազատ իշխաններով կառավարվեց և կոչվեց Հայոց Իշխանաց երկիր:

1266թ. գավառի բնակիչները ձեռք են բերում անկախություն և անցնում ինքնիշխան կառավարման, ինչին շատ էր նպաստում բերդի դիրքը և ախալցխացիների բացառիկ քաջությունը: Առաջին Հայրիշխան էր Սարգիս Ջաղելին, որի օրոք էլ հիմնվել է նշանավոր Սաֆարայի վանքային համալիրը:

Շատ պատերազմներ և աղետալի տեսարաններ է ունեցել Ախալցխան և աչքի է ընկել իր բնակիչների քաջությամբ: Բայց, ի վերջո, 1625թ. թուրքական զորքերը Սեֆեր փաշայի հրամանատարությամբ պաշարում են քաղաքը և շատ չանցած՝ գրավում Ախալցխան:

Թուրքական տիրապետությունը տևեց մինչև 1828թ., երբ ռուսական բանակը, գեներալ Պասկևիչի ղեկավարությամբ, գրավեց քաղաքը:

1829թ. ռուս-թուրքական պայմանագրով գավառը միացվեց Ռուսաստանին, և Թուրքիայի կազմում մնացած Կարինից (Էրզրում) բազմաթիվ հայեր, Հայ առաքելական եկեղեցու Կարնո հոգևոր առաջնորդ Կարապետ արքեպիսկոպոս Բագրատունու առաջնորդությամբ, գաղթավայր ընտրեցին Ախալցխան և հարևան գավառները:

19-րդ դարում Ախալցխան Անդրկովկասի մշակույթի և արհեստների ամենազարգացած կենտրոններից էր: Թիֆլիսից հետո Ախալցխան երկրորդն էր արհեստավորների քանակով և արհեստների բազմազանությամբ:

Այնտեղ կային 60-ից ավելի արհեստակցական համքարություններ: Տարբեր ցուցահանդեսներում և մրցույթներում բազմաթիվ մեդալներ շահած ոսկերիչները սպասարկում էին ամբողջ Անդրկովկասը (հռչակավոր ոսկերչական տոհմից է սերում նաև հանճարեղ նկարիչ, ՀՀ զինանշանի հեղինակ Հակոբ Կոջոյանը):

Հայ զինագործության ամենանշանավոր կենտրոնն էր Ախալցխան: Տոհմիկ զինագործներ Չիֆթալարյանների պատրաստած զենքերով մինչ այժմ հիանում են զինագործության ոչ միայն հայ, այլ նաև այլազգի վարպետները:

Պատմության ամենաուշագրավ էջերից է 1918թ. Ախալցխայի հերոսամարտը, որը ժողովրդի կողմից «Երկրորդ Սարդարապատ» է կոչվել, և երկարատև պայքարը, որը ղեկավարում էր անձնուրաց հայրենասեր, քաղաքագլուխ Զորի Զորյանը, ի վերջո ավարտվում է ախալցխացիների հաղթանակով, և թուրքերը վերջնականորեն դուրս են քշվում գավառի սահմաններից:

Ախալցխայում կառուցվել է ինը հայկական եկեղեցի (որից այժմ կանգուն է ընդամենը երեքը, գործում է մեկը), մեկ հունական եկեղեցի (որն այժմ գործում է որպես վրացական եկեղեցի), երկու սինագոգ (կանգուն է մեկը) և մեկ մզկիթ (կառուցվել է թուրքական տիրապետության ժամանակ, այժմ գտնվում է գավառային թանգարանի տարածքում, նախկին Լոմսի բերդ):

Շրջանի տասնհինգ հայկական գյուղերից յոթում այժմ կան եկեղեցիներ: Կենտրոնական եկեղեցին՝ Կարապետ սրբազանի նստավայր Ս. Ամենափրկիչն էր, որը ձևափոխված է և ծառայում է որպես վրացական բանակի Սպայի տուն:

Շրջանում կանգուն կամ կիսավեր վիճակում կա մոտ 100 հայկական պատմաճարտարապետական կոթող:

Ախալցխա քաղաքի և գավառի պահպանված պատմական հուշարձանները, ի դեմս ֆրանսիացի հետազոտողներ Ֆ. Դյուբուայի և Մ. Բրոսեյի, գիտական ուշադրության առարկա են դարձել՝ սկսած 19-րդ դարի 30-ական թվականներից:

Իր ճանապարհորդական նոթերում Հենրի Լինչը բավականաչափ հանգամանալից նկարագրում է Ախալցխան, նրա հիմնական բնակիչներին՝ հայերին և նրանց վարքն ու բարքը:

Խորհրդային տարիներին և ցայժմ բազմաթիվ ուսումնասիրություններ են հեղինակել որոշ ռուս և հատկապես վրաց հնագետներ, պատմաբաններ ու մշակութաբաններ: Վերջիններս, սակայն, որպես կանոն, անտեսելով երկրամասի տարածքում պահպանված հայկական պատմական բազմաբնույթ և մեծաթիվ հուշարձանները, ընդհանուր առմամբ հեղինակել են ցավալիորեն միակողմանի, կանխակալ և ըստ այդմ հակագիտական աշխատանքներ:

Գրեթե ամբողջությամբ անտեսվել է աղբյուրագիտության համար այնքան էական՝ հայերեն վիմագրերի վերծանության և հրատարակության գործը: Փորձ է արվել գիտական շրջանակներին և հանրությանը թյուրիմացության մեջ գցել՝ իբրև վրացական ներկայացնելով մի շարք հայկական եկեղեցիներ (Սամվել Կարապետյան, Սամցխե նահանգ, Երևան, 2008):

Ինչ վերաբերում է Ախալցխայի տարածաշրջանի հայկական պատմական հուշարձանների ուսումնասիրության առումով հայկական կողմի՝ մինչ այժմ ցուցաբերած անհաղորդ ու անտարբեր կեցվածքին, ապա ստիպված ենք խոստովանել, որ այս բնագավառի նկատմամբ պետական-ակադեմիական շրջաններում արդեն ավանդական անտարբերությունը ցարդ ցավալիորեն մնում է անփոփոխ:

Բացառություն է կազմում թերևս Ստեփան Լիսիցյանի գլխավորությամբ Ախալցխայի և Ախալքալաքի շրջաններում իրականացված գիտարշավը, որի նպատակն էր հիմնականում ուսումնասիրել Կարինից բերված և նշյալ տարածաշրջանում շարունակված տնայնագործական արհեստները. «Ախալցխան Անդրկովկասում այն տեղն է, որտեղ ներկայացված են բազմատեսակ բոլոր հին արհեստները: Թիֆլիսում դրանք վաղուց անհետացել են» (Варданян Л., Степан Лисицян и истоки армянской энтографии):

Քաղաքում գործել է յոթ հայկական կրթօջախ (այսօր միայն մեկն է գործում): Ամենամեծը՝ Կարապետյան ուսումնարանը, Թիֆլիսի Ներսիսյան վարժարանից հետո երկրորդն էր Անդրկովկասում:

20-րդ դարի սկզբից գործել է տպարան: Տարբեր ժամանակներում տպագրվել են հինգ հայալեզու թերթ, ամսագիր:

Ախալցխայի հայկական թատրոնն ստեղծվել է 1860թ.: Ախալցխայի բեմում հյուրախաղերով հանդես են եկել Պ.Ադամյանը, Սիրանույշը, Վ.Փափազյանը և հայ բեմի ուրիշ ականավոր դերասաններ: Հետագայում 1930-40-ականներից այն վերածվել է մշակույթի տան հայկական թատերախմբի և գործել է մինչև 1980-ականների կեսերը:

Ախալցխայում են ծնվել մոտ երկու տասնյակ ակադեմիկոսներ (Հ. Մանանդյան, Ս. Մալխասյանց, Բ. և Վ. Ֆանարջյաններ, Հ. Ղանալանյան, Ա. Աղամբեկյան, Մ. Կասյան և ուրիշներ), երկու տասնյակից ավելի գիտության դոկտորներ, նկարիչներ՝ Վ. Սուրենյանցը, Հ. Կոջոյանը, Վ.Գայֆաջյանը, «Հայաստանի սոխակ» Լուսինե Զաքարյանը, հայտնի ռեժիսորներ Կ. Ալվարյանը, Վ. Վարդանյանը, դերասաններ Կ. Խաչվանքյանը, Շ. Ղազարյանը, դարասկզբի ականավոր զորավարներ Ա. Սուջյանը, Օ. Ղասաբբաշյանը, դեր-ծովակալ Ա. Սաղոյանը, տոհմիկ զինագործ Չիֆթալարյանները, կաթոլիկ եկեղեցու ակնառու հոգևորական, կարդինալ Գ.-Պ. Աղաջանյանը, հայ պատմաբան, հրապարակագիր Եղիշե Գեղամյանը՝ Հայկունի և բազում այլ հանճարեղ մարդիկ:

Հաշվի առնելով ստեղծված կացությունը թեկուզ և բավական ուշացումով՝ այնուամենայնիվ, գիտության, ի մասնավորի՝ հայագիտության, ինչպես և մեր ազգային շահերը պահանջում են ստեղծել և հրապարակ հանել հայ ժողովրդի բազմադարյան պատմության անհամար էջերով ճոխացած երկրամասի պատմությանը, պահպանված հայկական պատմական հուշարձանների ուսումնասիրությանն ու մշակույթին նվիրված այնպիսի աշխատություններ, որոնք ի զորու կլինեն գոնե մասամբ լրացնել առկա բացը:

Վարդգես Սուրենյանցի հուշաքարի բացումը, որ իրականացվում է կրկին, ոչ պետական, այլ մասնավոր նախաձեռնությամբ ավելորդ անգամ ևս պիտի որ խթանիչ հանդիսանա հայոց պետական շրջանակների համար այս հանճարածին հայոց արգանդին հավուր պատշաճի ուշադրություն դարձնելու և ոչ միայն ուսումնասիրություններ անելու, այլև Ախալցխայի նախկին համբավը վերածնելու, մշակութային նոր արժեքների և նոր հանճարների ծնունդը խթանելու համար:

Ախալցխան հայ մշակութային, գիտական, պատմական և հոգևոր նշանավոր կենտրոններից է, և նման հայոց հնավեն խոնարհված, բայց հանճարեղ եկեղեցիների, պիտի որ վեր հառնի, վերածնվի հայ ժողովրդի և հայոց պետականության համատեղ ջանքերով:

Խոնարհված քաղաքի վերածնունդը օրվա հայոց հրամայականն է և յուրաքանչյուր հայի հոգու պարտքը: Նման պատմամշակութային երևույթների վերածնունդն է միայն ընդհանուր Հայոց վերածննդի տանող միակ ճանապարհը:


http://bagin.info/de...&PagePosition=1

[ХачПет]

Произведения великого ахалцихского армянина Вардгеса Суренянца.


Вардгес Суренянц.

Вардгес Суренянц родился в Ахалцха (Грузия) в 1860 году, мальчиком был привезен в Крым, где его отец стал священником армянской церкви Симферополя. Во время совместной поездки с Суренянцами в Бахчисарай Айвазовский, друживший с его отцом, заметил карандашные наброски дворца и фонтана и если не благословил, то подарил краски и велел учить. (Учеба самого Айвазовского началась с акварельных красок и стопки рисовальной бумаги, полученных вместо нагоняя от феодосийского градоначальника Казначеева за солдата в амуниции, нарисованного самоварным углем на белой стене). Лазаревский институт восточных языков в Москве, Московское училище живописи, ваяния и зодчества, продолжение художественного образования в Мюнхене.

Театральный художник, оформлявший спектакли Мариинки и Художественного театра, книжный график – иллюстрации к пушкинскому «Бахчисарайскому фонтану», над которыми Суренянц работал три года, он посвятил Айвазовскому. Умер в 1921 году в Ялте, не успев завершить роспись купола Армянской церкви в Ялте – его многолетнее детище, брошенное эмигрировавшим в 1918 году заказчиком, но не художником. Церковь полюбилась кинорежиссерам и "снималась" в "Празднике святого Йоргена" и не только.


Богоматерь с младенцем (1906).


Греческая девушка, продающая кувшин (1901), холст, темпера, 54х38;


Монастырь Св. Рипсиме (1897), холст, масло, 81х152;


Попранная святыня (1895), холст, масло, 112х89;

http://s52.radikal.r...bb2d0378e0f.jpg
Фирдуси читает поэму «Шах-Наме» шаху Махмуду Газневи (1913), холст, масло, 132х162.

http://i005.radikal....c902d20b6fc.jpg

[ХачПет]

27 сентября 2008 года по инициативе священника Армянской Апостольской Церкви г. Ахалцихе, Тер Манука Зейналяна и при содействии Армянского Молодежного Центра Ахалцихе было организовано паломничество в Сурб (Святой) Эчмиадзин для участия в церемонии Святого мироварения. (Blessing Holy Muron).


Часть I: http://www.youtube.c...h?v=d1TzXQHXgYQ

Часть II: http://www.youtube.c...h?v=DQq3YO3RBA4